Pacific Antwren

ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ (Pacific Antwren), ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ Myrmotherula pacifica ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಪಕ್ಷಿಯು ಥಾಮೋಫಿಲಿಡೆ (Thamnophilidae) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಚುರುಕಾದ ಚಲನೆಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ ಪಕ್ಷಿಯು ತನ್ನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ದೇಹದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರವು ಇವುಗಳನ್ನು ಇತರ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನವು ಪಕ್ಷಿಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವ ರೀತಿ ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಪಕ್ಷಿಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ ಪಕ್ಷಿಯು ಸುಮಾರು 10 ರಿಂದ 11 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ಲವಲವಿಕೆಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಣ್ಣ ಬೂದು (Grey) ಆಗಿದ್ದು, ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು (Black) ಬಣ್ಣದ ಗುರುತುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಗರಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕಾಡಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಚಲು (Camouflage) ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಪಕ್ಷಿಗಳ ನಡುವೆ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಕೊಕ್ಕು ತೆಳುವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಕಾಲುಗಳು ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು (Perching) ರೂಪಿತವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಪ ದೂರ ಹಾರಲು ಇವು ತುಂಬಾ ಶಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾಡಿನ ಮರೆಯಿಂದಲೂ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ದೇಹದ ರಚನೆಯು ಇವುಗಳನ್ನು ದಟ್ಟವಾದ ಎಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಓಡಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪನಾಮಾದಿಂದ ಕೊಲಂಬಿಯಾವರೆಗಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳು, ನದಿ ತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದೆಸಸ್ಯಗಳಿರುವ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮರಗಳ ಮಧ್ಯದ ಪದರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಕೊಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೇವಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ದಟ್ಟವಾದ ಮರದ ಎಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಡುಗಳ ನಾಶವು ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೀಟಾಹಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ತಮ್ಮ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಕೀಟಗಳು, ಜೇಡಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ ಇತರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತವೆ. ಇವು ತಮ್ಮ ಚುರುಕಾದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲೆಗಳ ಮರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಎಲೆಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಬಹಳ ನಿಪುಣವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳು ಹಾರುವಾಗ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಹೆಚ್ಚು. ಇವುಗಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಕಾಡಿನ ಕೀಟಗಳ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳು ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಮಳೆನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ.

ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕಾಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ ಆಕಾರದ ಗೂಡನ್ನು ನೇಯುತ್ತವೆ. ಗೂಡು ಕಟ್ಟಲು ಇವು ಹುಲ್ಲು, ಬೇರುಗಳು, ಜೇಡದ ಬಲೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಕಾವು ಕೊಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮರಿಗಳು ಹೊರಬಂದ ನಂತರ, ಪೋಷಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮರಿಗಳು ಸುಮಾರು ಎರಡು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ಸ್ಥಳವು ಬಹಳ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬೇಕು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇವುಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಸಸ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಗೂಡನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪಾಲನೆ-ಪೋಷಣೆಯು ಬಹಳ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಬಹಳ ಲವಲವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಚುರುಕಾದ ಸ್ವಭಾವದವು. ಇವುಗಳು ಗುಂಪುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಬಾಲವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಕೂಗು ಬಹಳ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜಾಗರೂಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಣ್ಣದಾದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಬಹಳ ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವದವು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಹತ್ತಿರ ಬರುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ ಪಕ್ಷಿಯು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಡುಗಳ ನಾಶದ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ (IUCN) ಪ್ರಕಾರ, ಇವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಇವುಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಸವಾಲಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು.

1. ಇವುಗಳು ಕೇವಲ 10-11 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.
2. ಇವುಗಳ ಬಣ್ಣವು ಮರದ ತೊಗಟೆಯ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಹೋಲುವಂತಿದ್ದು, ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.
3. ಇವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜೇಡಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ.
4. ಇವುಗಳ ಗೂಡುಗಳು ಕಪ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
5. ಇವುಗಳು ಬಹಳ ವೇಗವಾಗಿ ಒಂದು ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೊಂಬೆಗೆ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲವು.

ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಯಸುವವರು ಬಹಳ ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಇವುಗಳು ಕಾಡಿನ ದಟ್ಟವಾದ ಎಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಡಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬೈನಾಕ್ಯುಲರ್ ಬಳಸುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿ ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದ್ದರಿಂದ, ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ. ಇವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದಂತೆ ದೂರದಿಂದಲೇ ವೀಕ್ಷಿಸಿ. ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಮಾಡುವಾಗ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಬಳಸಬೇಡಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೆದರಿಸಬಹುದು.

ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ (Myrmotherula pacifica) ಪಕ್ಷಿಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಚುರುಕಾದ ಸ್ವಭಾವವು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಒಂದು ಸವಾಲು ಮತ್ತು ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಪಕ್ಷಿಯು ತನ್ನ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಮೂಲಕ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಇವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೊರಬೇಕು. ಕಾಡುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಈ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹವ್ಯಾಸವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದ ಮೂಲಕ ನೀವು ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಆಂಟ್‌ರೆನ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಗುರಿಯಾಗಲಿ.