Black Tailed Godwit बद्दल मूलभूत माहिती

काळया शेपटीचा पाणटिवळा (Black-tailed Godwit) हा एक देखणा आणि लांब पायांचा पाणपक्षी आहे. शास्त्रीय नाव Limosa limosa असलेला हा पक्षी दरवर्षी हजारो मैलांचा प्रवास करून भारतात येतो. हा पक्षी त्याच्या लांब चोचीसाठी आणि आकर्षक उड्डाणासाठी ओळखला जातो.

या पक्ष्याचा आकार साधारणपणे ३६ ते ४४ सेमी दरम्यान असतो. याची चोच लांब, सरळ आणि टोकाला थोडी काळी असते. उन्हाळ्यात या पक्ष्याचा रंग केशरी-तपकिरी होतो, तर हिवाळ्यात तो राखाडी-तपकिरी रंगाचा दिसतो. उडताना यांच्या पंखांवर पांढरा पट्टा आणि शेपटीवर स्पष्ट काळा पट्टा दिसून येतो.

हे पक्षी प्रामुख्याने दलदलीच्या जागा, भातशेती, तलाव, नदीचे किनारे आणि खाडीच्या चिखलात आढळतात. त्यांना चिखलमय भाग खूप आवडतात जिथे ते सहजपणे अन्नाचा शोध घेऊ शकतात.

काळया शेपटीचा पाणटिवळा हा प्रामुख्याने मांसाहारी आहे, परंतु तो काही प्रमाणात वनस्पती देखील खातो. त्याच्या आहारात खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

• गांडूळ आणि जमिनीतील कीटक
• लहान गोगलगायी आणि कवचधारी प्राणी
• जलीय वनस्पतींचे भाग आणि बिया
• लहान मासे आणि बेडूक

हे पक्षी उत्तर युरोप आणि आशियामध्ये वीण करतात. ते जमिनीवर गवताच्या सहाय्याने आपले घरटे बांधतात. सहसा मादी एका वेळी ४ अंडी घालते आणि नर-मादी दोघेही पिलांची काळजी घेतात.

हे अत्यंत सामाजिक पक्षी असून सहसा मोठ्या थव्याने राहणे पसंत करतात. ते आपली लांब चोच चिखलात खोलवर खुपसून अन्नाचा शोध घेतात. स्थलांतरादरम्यान ते हजारो किलोमीटरचा प्रवास विनाथांबा करू शकतात.

सध्या आययूसीएन (IUCN) च्या लाल यादीनुसार, हा पक्षी 'संकटग्रस्त' (Near Threatened) श्रेणीत येतो. पाणथळ जागांचा नाश आणि वाढते प्रदूषण यामुळे यांच्या संख्येत घट होत आहे.

1. काळया शेपटीचा पाणटिवळा हा आइसलँडचा राष्ट्रीय पक्षी मानला जातो.
2. हे पक्षी स्थलांतरादरम्यान एकाच वेळी ५,००० किमी पेक्षा जास्त अंतर पार करू शकतात.
3. यांची चोच चिखलात लपलेले कीटक शोधण्यासाठी अत्यंत संवेदनशील असते.

पक्षी निरीक्षकांसाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स:

• सकाळच्या वेळी किंवा संध्याकाळी तलावाच्या काठी दुर्बिणीच्या साहाय्याने निरीक्षण करा.
• शांत राहून त्यांचे निरीक्षण करा, जेणेकरून ते घाबरून उडून जाणार नाहीत.
• हिवाळ्यात (नोव्हेंबर ते मार्च) हे पक्षी भारतात मोठ्या प्रमाणात आढळतात.

काळया शेपटीचा पाणटिवळा हा आपल्या निसर्गचक्राचा एक महत्त्वाचा भाग आहे. या स्थलांतरित पाहुण्यांचे आणि त्यांच्या अधिवासाचे (पाणथळ जागा) संरक्षण करणे ही काळाची गरज आहे.