Cheer Pheasant

चीअर फॅजंट (शास्त्रीय नाव: Catreus wallichii) हा हिमालयातील एक अत्यंत दुर्मिळ आणि देखणा पक्षी आहे. हा पक्षी प्रामुख्याने त्याच्या लांब शेपटीसाठी आणि विशिष्ट आवाजासाठी ओळखला जातो. हा पक्षी 'फॅजंट' कुटुंबातील असून, पर्यावरणाच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील मानला जातो.

चीअर फॅजंटचा आकार साधारणपणे ९० ते ११८ सेमी इतका असतो. याच्या शरीराचा मुख्य रंग बफ (फिकट पिवळसर-तपकिरी) असून त्यावर तपकिरी रंगाचे गडद ठिपके आणि पट्टे असतात. नराची शेपटी अतिशय लांब आणि आकर्षक असते, तर मादी नराच्या तुलनेत थोडी लहान आणि कमी गडद रंगाची असते.

हे पक्षी प्रामुख्याने हिमालयातील उंच डोंगराळ भागात आढळतात. ते साधारणपणे १,२०० ते ३,२०० मीटर उंचीवरील गवताळ प्रदेश, झुडपी जंगले आणि खडकाळ उतारांवर राहणे पसंत करतात.

चीअर फॅजंट हे प्रामुख्याने जमिनीवर राहणारे पक्षी आहेत. त्यांचा आहार खालीलप्रमाणे असतो:

• विविध प्रकारची बियाणे आणि धान्ये.
• गवताचे कोवळे कोंब आणि कंदमुळे.
• कीटक आणि लहान अपृष्ठवंशी प्राणी.

यांचा प्रजनन काळ वसंत ऋतूत (एप्रिल ते जून) असतो. ते जमिनीवरच, झुडपांच्या आडोशाला किंवा खडकांच्या खाचेत गवत आणि पानांचा वापर करून घरटे बनवतात. मादी एकावेळी ९ ते १० अंडी घालते.

चीअर फॅजंट हे अतिशय लाजाळू आणि सावध पक्षी आहेत. ते सहसा लहान गटांत राहतात. पहाटे आणि संध्याकाळी ते खूप सक्रिय असतात आणि त्यांचा आवाज खूप लांबपर्यंत ऐकू येतो. धोक्याची चाहूल लागताच ते वेगाने पळून जाणे किंवा उडणे पसंत करतात.

इंटरनॅशनल युनियन फॉर कॉन्झर्व्हेशन ऑफ नेचर (IUCN) नुसार, चीअर फॅजंट हे 'असुरक्षित' (Vulnerable) श्रेणीत येतात. अधिवासाचा ऱ्हास आणि शिकारीमुळे यांची संख्या दिवसेंदिवस कमी होत आहे.

1. चीअर फॅजंटला 'नेपाळचे फॅजंट' असेही संबोधले जाते.
2. यांच्या शेपटीची लांबी त्यांच्या शरीराच्या एकूण लांबीच्या निम्म्याहून अधिक असू शकते.
3. हे पक्षी प्रामुख्याने जमिनीवरच राहतात आणि खूप कमी अंतरासाठीच उडतात.
4. यांचे नाव त्यांच्या विशिष्ट आणि मोठ्या आवाजावरून पडले आहे, जो पहाटेच्या वेळी स्पष्ट ऐकू येतो.

जर तुम्हाला चीअर फॅजंटचे निरीक्षण करायचे असेल, तर खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:

• पहाटेच्या वेळी किंवा संध्याकाळी लवकर निरीक्षण स्थळी पोहोचा.
• शांत राहा आणि गडद रंगाचे कपडे परिधान करा.
• दूरबीनचा (Binoculars) वापर करा जेणेकरून पक्ष्यांना त्रास होणार नाही.
• त्यांच्या अधिवासात कचरा टाकू नका किंवा गोंधळ करू नका.

चीअर फॅजंट हा हिमालयाचा एक अनमोल ठेवा आहे. या दुर्मिळ पक्षाचे अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी त्यांच्या अधिवासाचे संरक्षण करणे ही काळाची गरज आहे. आपण सर्व मिळून निसर्गाच्या या सुंदर देणगीचे रक्षण केले पाहिजे.