darter

Anhinga melanogaster

darter
Click image to enlarge

Darter વિશે મૂળભૂત માહિતી

Scientific NameAnhinga melanogaster
Status LC ઓછી ચિંતા
Size85-97 cm (33-38 inch)
Colors
Black
Grey
TypeSeabirds

સ્થાનિક ભાષાઓમાં નામો

assamese:মনিয়ৰী
bengali:গয়ার
bhojpuri:पनवा
gujarati:સર્પગ્રીવા
hindi:तिरंदाज
malayalam:ചേരക്കോഴി
marathi:सर्पपक्षी, सापमान्या, तिरंदाज

પરિચય

સર્પગ્રીવા (Darter), જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે Anhinga melanogaster તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ભારતીય ઉપખંડમાં જોવા મળતું એક અદભૂત જળચર પક્ષી છે. તેની લાંબી અને પાતળી ડોકને કારણે, જ્યારે તે પાણીમાં તરે છે ત્યારે તે સાપ જેવું લાગે છે, જેના કારણે તેને 'સ્નેકબર્ડ' પણ કહેવામાં આવે છે.

શારીરિક દેખાવ

સર્પગ્રીવાની લંબાઈ આશરે 85 થી 97 સેમી જેટલી હોય છે. તેના શરીરની લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:

  • તેની ડોક લાંબી અને લવચીક હોય છે, જેની ઉપર અણીદાર અને સીધી ચાંચ હોય છે.
  • પુખ્ત પક્ષીનો રંગ મુખ્યત્વે કાળો હોય છે, જેમાં પાંખો પર રૂપેરી રંગની રેખાઓ જોવા મળે છે.
  • તેની આંખો સફેદ હોય છે જેમાં પીળી રીંગ હોય છે.
  • નર અને માદા લગભગ સરખા દેખાય છે, પરંતુ માદાની ચાંચ થોડી ટૂંકી હોય છે અને ગળાનો ભાગ થોડો અલગ હોય છે.

રહેઠાણ

આ પક્ષીઓ મુખ્યત્વે મીઠા પાણીના સ્ત્રોતો જેવા કે તળાવો, નદીઓ, જળાશયો અને માર્શલેન્ડ માં જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત, તેઓ ક્યારેક મેન્ગ્રોવ્સ અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળે છે. તેઓ મોટે ભાગે પાણીની બહાર આવેલી ડાળીઓ કે પથ્થરો પર બેસીને પાંખો સૂકવતા જોવા મળે છે.

આહાર

સર્પગ્રીવાનો મુખ્ય ખોરાક મધ્યમ કદની માછલીઓ છે. ક્યારેક તે અન્ય જળચર જીવો અને મોટા અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ પણ ખાય છે. તે પાણીની અંદર ડૂબકી મારીને પોતાની ભાલા જેવી ચાંચથી માછલીને વીંધી નાખે છે અને પછી સપાટી પર આવીને તેને હવામાં ઉછાળી માથાના ભાગેથી ગળી જાય છે.

પ્રજનન અને માળો

સર્પગ્રીવા સામાન્ય રીતે પાણીની નજીક આવેલા ઊંચા ઝાડ પર માળા બાંધે છે. તેઓ ઘણીવાર અન્ય જળચર પક્ષીઓ જેવા કે બગલા અને કરમોરન્ટ્સ (Cormorants) સાથે વસાહતોમાં માળા બાંધવાનું પસંદ કરે છે. તેમના માળા ડાળીઓ અને લાકડાના બનેલા હોય છે.

વર્તન

આ પક્ષીની વર્તણૂક ખૂબ જ રસપ્રદ છે. તે પાણીમાં એવી રીતે તરે છે કે તેનું માત્ર માથું અને ડોક જ બહાર દેખાય છે. ડૂબકી માર્યા પછી, તેના પીંછા ભીના થઈ જાય છે કારણ કે તેની પાસે તેલ ગ્રંથિઓ ઓછી હોય છે. તેથી, તે લાંબો સમય સુરક્ષિત જગ્યાએ બેસીને પોતાની પાંખો ફેલાવીને સૂર્યપ્રકાશમાં સુકવે છે.

સંરક્ષણ સ્થિતિ

વર્તમાન સમયમાં, સર્પગ્રીવાને 'Near Threatened' (સંકટની નજીક) ની શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે. જળાશયોનું પ્રદૂષણ અને નિવાસસ્થાનનો વિનાશ તેમના માટે મોટો ખતરો છે.

રસપ્રદ તથ્યો

  1. તેની ડોકના મણકા (Cervical Vertebrae) માં એક ખાસ મિકેનિઝમ હોય છે જે તેને ભાલાની જેમ ચાંચ મારવામાં મદદ કરે છે.
  2. અન્ય જળચર પક્ષીઓની જેમ તે ડૂબકી મારતા પહેલા ઉછળતું નથી, પરંતુ ધીમેથી પાણીમાં ગરકાવ થઈ જાય છે.
  3. તેના હાડકાં અન્ય પક્ષીઓ કરતા વધુ ઘટ્ટ હોય છે, જે તેને પાણીમાં ડૂબવા માટે મદદરૂપ થાય છે.
  4. પાંખો સૂકવતી વખતે તે એક વિશિષ્ટ મુદ્રામાં બેસે છે જે પક્ષી પ્રેમીઓ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.

પક્ષી નિરીક્ષકો માટે ટીપ્સ

  • સર્પગ્રીવાને જોવા માટે વહેલી સવાર અથવા મોડી સાંજનો સમય શ્રેષ્ઠ છે.
  • જળાશયોની આસપાસ સૂકી ડાળીઓ પર નજર રાખો, ત્યાં તે પાંખો ફેલાવીને બેઠેલું જોવા મળી શકે છે.
  • તેને નજીકથી જોવા માટે સારા દૂરબીન (Binoculars) નો ઉપયોગ કરો જેથી તેને ખલેલ ન પહોંચે.

નિષ્કર્ષ

સર્પગ્રીવા એ જૈવવિવિધતાનું એક મહત્વનું અંગ છે. તેની શિકાર કરવાની પદ્ધતિ અને શારીરિક રચના તેને અન્ય પક્ષીઓથી અલગ પાડે છે. આ સુંદર પક્ષીને બચાવવા માટે આપણા જળસ્ત્રોતોનું સંરક્ષણ કરવું અત્યંત આવશ્યક છે.

વિતરણ નકશો અને વિસ્તાર

Official Distribution Data provided by BirdLife International and Handbook of the Birds of the World (2025)

melanogaster પરિવારની વધુ પ્રજાતિઓ શોધો

Darter વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

Darter name in assamese?

The assamese name for Darter is মনিয়ৰী.

Darter name in bengali?

The bengali name for Darter is গয়ার.

Darter name in bhojpuri?

The bhojpuri name for Darter is पनवा.

Darter name in gujarati?

The gujarati name for Darter is સર્પગ્રીવા.

Darter name in hindi?

The hindi name for Darter is तिरंदाज.

Darter name in malayalam?

The malayalam name for Darter is ചേരക്കോഴി.

Darter name in marathi?

The marathi name for Darter is सर्पपक्षी, सापमान्या, तिरंदाज.